rene descartes yaşamöyküsü felsefeci
bilimci felsefe bilim hazırlayan aziz yardımlı biography reen descartes
idea yayınevi idea publishing house philosophy science biyografi yaşam
çizelge
Goethenin Yaşamı
(1749-1830)
[ussal insanın amacı] karşıt olanı kavrayıp
uyum içine getirmek[tir]
::
das Entgegengesetzte zu überschauen und in Übereinstimmung
zu bringen.
Goethe,
Wilhelm Meisters Wanderjahre, I
Goethenin 250nci yıldönümü
Johann Wolfgang von Goethe 28 Ağustos 1749da Frankfurt am Mainde
doğdu. Babası Johann kamu yaşamından çekilerek çocuklarını kendisi yetiştirdi.
Goethe Yaşamımdan: Şiir ve Gerçeklikte (Aus meinem Leben: Dichtung
und Wahrheit, 1811-22) bu yetiştirme yolundan kaotik bir deneyim olarak
söz etse de, toplumun duygusal olarak yoksullaştırıcı ve yıkıcı etkisinden
bağışık olarak yaşanan bu uyarıcı yıllar ozanın düşünce özgürlüğüne ve
gücüne olanaklı en büyük katkıyı yapmış olmalıdır.
1765te, o sıralar 16 yaşında olan Goethe önemli bir ekinsel
özek olan Leipzig üniversitesinde eğitimine başladı. İlk şiirlerini ve
oyunlarını burada yazdı.
1770te Strasbourg üniversitesinde Johann Gottfried von Herder
ile tanıştı ve onun etkisi altına girdi. Yine bu dönemde okuduğu Rousseau
ve Spinoza doğa üzerine görüşlerinin gelişiminde belirleyici oldular.
1771de Goethe Strasbourgda bir tüze derecesi alarak sonraki
dört yıl boyunca babası ile birlikte çalıştı ve bu sırada kendisine yazınsal
ün kazandıran iki yapıtını üretti.
1771de yazılan ve yazınsal düzgünlüğü, biçimçiliği ve kozmopolitanizmi
küçümseyen Berlichingenli Götz (Götz von Berlichingen) Herderin
etkilerini yansıtır, bir Fırtına ve Gerilim (Sturm und Drang)
yapıtıdır. 1774te yazılan Genç Wertherin Acıları başlıklı
roman duygusal ve bireyci bir yapıttır ve Jean Jacques Rousseaunun etkilerini
gösterir.
Goethe 1775te Saxe-Weimar dükü Karl Augustusun sarayına çağrıldı
ve orada (1775-86) sayısız önemli görevde arasında on yıl boyunca bugünkü
devlet bakanlığı gibi bir görevi de üstlendi. Bu yıllarda kendisinden 7
yaş büyük ve evli olan Charlotte von Stein için güzel ve gizemli lirikler
yazdı.
İtalyada (1786-88) kaldığı iki yıl sırasında Goethe bir sanatçı olduğunu
anladı ve yaşamının geri kalanını yazıya adamaya karar verdi. Karar başlangıçta
yanlış gibi göründü ve Weimara dönüşünü saray toplumundan yabancılaşma
yılları izledi. Dostlarından çoğu ona 1789da ona bir oğul doğuran
ve kendisiyle ancak 1806da evlendiği genç Christiane Vulpius ile birlikte
yaşamasından rahatsız oldular.
Bu yılların etkileri altında yazılan yapıtlar arasında
Egmont
(1788),
Hermann
ve Dorothea (1797),
Roma Elegileri (1788), ve
klasik tiyatro yapıtları olan Torquato Tasso (1789) ve Iphigenie
auf Taurusun (1787) son biçimi bulunur. Yine bu yıllarda Schiller
ile birlikte baladlar yazdı.
Goethe zamanının çoğunu Jenada geçirdi ve 1794ten 1805e Friedrich
Schiller ile birlikte yoğun bir ortak çalışma geliştirdi.
Büyük ölçüde lirik bir çalışma olan ve Goethenin yaşamından büyük bir
süreyi ayırdığı
Bildungsroman (gelişim romanı), ve Wilhelm Meisterin
Öğrenme Yılları (1795) Wertherin hayranları için düşkırıklığı
yaratmış olsalar da, sonraki romantik Alman kuşakları tarafından övüldüler
ve öykünme nesneleri oldular.
Derin duygularla yüklü lirik çalışması olan ve Fars biçeminde yazılan
Batı-Doğu
Divanı 1814-1819 arasında tamamlandı. 12 kitaba bölünen ikiyüzü
aşkın şiirin dizelerini özgün ölçüleri ile İngilizceye çeviren Edgar Alfred
Bowring yapıta Doğulu yazarların büyük hayranlık duyduklarını söyler.
Bir karakter gelişimi romanı olan Wilhelm Meisterin Gezileri
1821de yayımlandı. Bu çalışma Alman yazınında türünün ilkörneği
olarak kabul edilir. Goethenin dramatik şiiri Faustun birinci
bölümü 1808de, ikinci bölümü ise isteği üzerine ölümünden sonra
yayımlanmıştır.
Goethe kendisinin bir bilimci olarak anımsanacağını bekledi. Yaşambilim
çalışmalarının, özellikle morfoloji (biçim kuramı) kavramının önemi yaşambilimcilerin
kendileri tarafından kabul edilmiştir. Kendisinin en önemli yapıtı olarak
gördüğü Zur Farbenlehrede (3 cilt, 1810) Newtonun özsel
olarak boşinançlara dayalı yorumlarını çürütmeye çalıştı ve 19uncu yüzyıl
pozitivistlerinin saldırısı ile karşılaştı. Zur Farbenlehrenin
birinci kitabı ayrıntılı bir bilim tarihi incelemesi kapsar.
Goethenin yaratıcı güçleri altmışlarında ve yetmişlerinde de sürdü
ve ozan 82 yaşında Weimarda öldü.